انبوهی از دستورالعملها و برنامههای پیشرو
یکی از سیاستهای اساسی کشورهای تولیدکننده نفت و گاز، رسیدن به آرزوی ساخت و تامین تجهیزات و به دست آوردن دانش فنی در این صنعت است. نگاه به مساله ساخت تجهیزات صنایع نفت و گاز از همان روزهای ملی شدن صنعت نفت ایران مدنظر بسیاری از افراد و تصمیم گیرندگان این صنعت بوده است.همواره در بین مکاتبههای مختلف یکی از مستندها نقل قول از مصوبها و تصمیمهایی است که بهصورت دستورالعمل و قانون به سازمانهای زیرمجموعه وزارت نفت ابلاغ شده است در این مطلب با یک بررسی در قوانین و مصوبها مجلس شورای اسلامی، هیات دولت، وزارت نفت و دستورالعملهای رهبری در سالهای پس از انقلاب بدون در نظر گرفتن نام دولتها و فقط بر مبنای زمان در دهههای مختلف دستهبندی شده است.
دهه شصت
پس از انقلاب به علت وقوع جنگ تحمیلی در سالهاي اوليه و ضرورت رسيدگي به مايحتاج مستقيم مردم، دولتمردان كشور توجه خود را در جهت پاسخ به نيازهاي ضروري جنگ و مردم معطوف نموده و توجه به صنعت نفت فقط در حد حفظ توليد جهت تامین ارز و پاسخ به نيازهاي اضطراري بود.
دهه هفتاد
بومي سازی كالاها و تجهيزات مورد نياز صنعت نفت همواره دغدغه مديران و كارشناسان اين صنعت بوده و همزمان با پایان جنگ تحمیلی، نهضت بومیسازی تجهیزات صنعت نفت آغاز گردید.در این دهه روند سازماندهی و نظم دهی و قانونگذاری در حوزه ساخت داخل شکل گرفت.نقطه عطف این فعالیتها ایجاد ستاد حمایت از تولید در وزارت نفت بود.
عوامل تاثیر گذار بر تفکر ساخت داخل در دهه هفتاد
- قیمت کاذب و بالای تجهیزات صنعت نفت
- استراتژيك بودن تجهيزات صنعت نفت و ضرورت تداوم توليد
- پذیرش صنعت نفت بهعنوان بزرگترین مزيت نسبي كشور
- افزايش سطح علمي در كل جامعه و به تبع آن در حوزه صنعت نفت
- توسعه زيرساختهاي صنعتي كشور
- پیشبینی سرمايهگذاري چند صد ميليارد دلاري در حوزه صنعت نفت در آینده
- استفاده دشمنان از وابستگی صنعت نفت بهعنوان اهرم فشار
- بهبود بودجه براي امور دير بازگشت و امور تحقيقاتي
آیيننامه ستاد حمايت از توليدات داخلي وزارت نفت
در تاريخ 1374/8/14 در هزار و سي و سومين جلسه هيات مديره شركت ملي نفت ايران مصوب و توسط وزير نفت وقت با اختيارات ذيل ابلاغ شد.
- بهرهگيري از ترك تشريفات مناقصه براي اقلامي كه براي اولين بار در داخل كشور جهت ساخت آنها اقدام ميگردد.
- امكان پيش پرداخت به ميزان ارزش مواد اوليه مورد نياز حداكثر تا 100درصد مبلغ قرارداد به سازندگان و توليد كننده داخلي
- اخذ چك، سفته و يا تعهد كتبي از سازمانها و يا شركتهاي دولت به جاي ضمانت نامه بانكي براي پيش پرداخت و ضمانتنامه انجام كار از سازندگان و توليدكنندگان داخلي
- واگذاري اماني نمونه كالا و مواد مورد نياز اعم از نو و مستعمل و از رده خارج صنايع نفت، گاز و پتروشيمي به سازندگان و توليدكنندگان داخلي با ايجاد تسهيلات لازم
- پرداخت حق الزحمه كارشناسي و هزينه تهيه نقشه و آزمايش نمونههاي توليدي اقلام مورد نظر با بهرهگيري از خدمات شركتهاي مديريتهاي تابعه صنعت نفت، پژوهشگاه، شركتهاي مهندسي و مشاوره و افراد ذيصلاح ديگر
- تهيه و تامين مواد اوليه قطعات يدكي و صنعتي براي اقلام – بهصورت متمركز توسط شركتهاي كالاي نفت و سفارش ساخت اقلام فوق بهصورت كارمزدي
مباني قانوني حمايت از ساخت داخل
- قانون حداکثر استفاده از توان فني و مهندسي توليدي و صنعتي و اجرايي کشور در اجراي پروژهها و ايجاد تسهيلات به منظور صدور خدمات مصوب 1375/12/22 (ابلاغيه شماره 455 مورخ 1376/1/20 رياست جمهوري)
- قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی در تامین نیازهای کشور مصوب جلسه مورخ 1391/5/1
- قانون حمایت از شرکتها و موسسات دانش بنیان و تجاریسازی نوآوریها و اختراعات ابلاغی مورخ 92/5/14 وزارت نفت
- اجراي سياستهاي بخش نفت و گاز و پتروشيمي كشور مورخ 1379/11/3 ابلاغي از سوی دفتر مقام معظم رهبری
- تحقق اهداف سند چشمانداز 20 ساله جمهوری اسلامی ایران در حوزه نفت و گاز
- بندهای «8» از قسمت «ب»، «9» از قسمت «پ» و «4» و»5» از قسمت «ث» ماده «3» قانون وظايف و اختيارات وزارت نفت
دهه هشتاد
در این دهه سیاستهای حمایتی وزارت نفت باعث گردید تا ساخت داخل به یک جهش قابل قبول در صنعت نفت منجر گردد.در اين دوره نزديك به يكصد هزار قطعه از نيازمنديهاي اين صنعت عظيم به روشهاي مختلف از جمله مهندسي معكوس، كپيبرداري، مونتاژ و.... ساخت داخل گرديد و سازندگان شروع به گسترش تحقیق و توسعه و انجام فعالیتهای پژوهشی نمودند.نوآوری در سازندگان بهوضوح مشاهده می شد.با توجه به ضرورتهای موجود و لزوم ایفای نقش سیاستگذاری و یکپارچه سازی، معاونت پژوهش و فناوری وزارت نفت در سال 1388 ایجاد گردید.آییننامه «تعریف، تصویب، اجرا و نظارت بر پروژههای پژوهش و فناوری صنعت نفت» مورخ 9/5/89 ابلاغی از سوي وزارت نفت یکی از مهمترین کارها در سال آخر این دهه است.
دهه نود
در شروع دهه 90 صنعت نفت از ساخت قطعه به روش مهندسی معکوس عبور نموده و اعمال محوریت پژوهش و فناوری و استفاده از روشهای نوین توسعه فناوری ضروری مینمود.معاونت پژوهش و فناوری با مطالعه شرایط این صنعت و تدوین و ابلاغ نظام جامع راهبری پژوهش، فناوری و نوآوری وزارت نفت تلاش داشته تا روشهای نوین و مقبولی را نهادینه نماید.براساس این نظامنامه اهداف یازده گانهای در سه سطح سیاستگذاری، هماهنگی و برنامهریزی و اجرا، بهره برداری و ارزیابی پروژهها بهعنوان متدولوژی تعریف و ملاک عمل قرار گرفت.
قانون وظايف واختيارات وزارت نفت (مصوب 19/2/1391 مجلس محترم شورای اسلامی)
- تدوين نظام جامع كيفيت كالا و خدمات به منظور ارتقاي كيفيت توليدات و خدمات داخلي
- اتخاذ سياستهاي حمايتي به منظور توانمندسازي و افزايش توان رقابتي
- تدوين نظام جامع پژوهشي و برنامهريزي و حمايت از فناوريها و فعاليتهاي دانشبنيان
قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعه جمهوري اسلامي ايران
براساس بند (د) ماده 129: وزارت نفت موظف است: به منظور افزايش و ارتقای توان علمي، فناوري و نوآوري در صنعت نفت معادل يكدرصد(1درصد) از اعتبارات طرحهاي توسعهاي سالانه شركتهاي تابعه را در طول برنامه، جهت ايجاد ظرفيت (پتانسيل) جذب، توسعه فناوريهاي اولويت دار نفت، گاز و پتروشيمي و به كارگيري آنها در صنايع مرتبط و ارتقای فناوريهاي موجود و بوميسازي آنها و كاهش شدت انرژي تخصیص دهد.
كارگروه اقلام راهبردي وزارت نفت
افزایش تحريمهاي موجب شد تا موضوع ساخت داخل كالاها و تجهيزات مورد نياز در دستور كار شوراي عالي امنيت ملي قرار گيرد.در همين راستا و در اجراي مصوبات جلسه مورخ 91/10/6 كميته ويژه توليد داخلي اقلام راهبردي و تحريمي شوراي عالي امنيت ملي، كارگروه اقلام راهبردي وزارت نفت با عضويت 56 نفر از نمايندگان شركتهاي اصلي و فرعي تشكيل گردید
تعیین رئیس کارگروه ساخت داخل
پیرو تصمیم هایی درباره عقد قرارداد لازم برای ساخت گروه های مهم کالایی مورد نیاز صنعت نفت و اجماع بر ضرورت تشکیل کارگروهی صاحب اختیار برای پیگیری و نتیجه رساندن نهایی این فرایند وزیر نفت بر اساس ابلاغيه شماره 312014- 1/28 مورخ 1393/7/5 دکتر محمدرضا مقدم را به عنوان رئیس این کارگروه تعیین تا با هماهنگی کامل با مدیر عامل شرکت ملی نفت ایران این ماموریت مهم را به انجام برساند.
دستورالعمل حمايت از تجاريسازي فناوريهاي مورد نياز صنعت نفت
به منظور ساماندهي اين مهم، دستورالعمل حمايت از تجاريسازي فناوريهاي مورد نياز صنعت نفت با بهرهگيري از توان كارشناسي نمايندگان معاونت علمي و فناوري رياست جمهوري، كارشناسان مطلع و آگاه از وزارت علوم تحقيقات و فناوري، مشاوران مطلع از دانشگاه صنعتي شريف و دانشكدههاي اقتصاد و مديريت، شركتهاي اصلي از حوزههاي پژوهش، فناوري و بازرگاني و همكاران شاغل در حوزه اين معاونت و با استفاده از آخرين تجربهها و روشهاي تجاريسازي فناوري روزآمد در ساير كشورهاي موفق تهيه و در سال 93 توسط وزیر نفت ابلاغ گردید.
سیاستهای ابلاغی رهبری در خصوص صنعت نفت
رهبری در تاریخ 1392/11/29 بر اساس بند یک اصل ۱۱۰ قانون اساسی و پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام در ادامه و تکمیل سیاستهای گذشته، خصوصاً سیاستهای کلی اصل ۴۴ قانون اساسی و با نگاهی تدوین شده و راهبرد حرکت صحیح اقتصاد کشور به سوی اهداف عالی سیاستهای کلی «اقتصاد مقاومتی» ابلاغ نمودند. با بررسی سیاست های 24 گانه ایشان در بندهای 2، 6، 8 و 15 بر مبنای پیشتازی در اقتصاد دانش بنیان ، افزایش تولید داخلی نهادهها و کالاهای اساسی (بویژه در اقلام وارداتی) ، و اولویت دادن به تولید محصولات و خدمات راهبردی و ایجاد تنوع در مبادی تأمین کالاهای وارداتی با هدف کاهش وابستگی به کشورهای محدود و خاص، ترویج مصرف کالاهای داخلی همراه با برنامه ریزی برای ارتقاء کیفیت و رقابت پذیری در تولید و توسعه تولید کالاهای دارای بازدهی بهینه (براساس شاخص شدت مصرف انرژی) به توسعه ،ترویج ساخت کالا و تجهیزات مورد نیاز صنعت نفت در داخل کشور تاکید داشته و دارند.
- ابلاغ سیاستهای کلی «علم و فناوری» مورخ 29/6/1393
- اهداف ، سند چشم انداز 20 ساله جمهوری اسلامی ایران در حوزه نفت و گاز
این گزارش در هفته نامه دانش نفت مورخ 2 بهمن 1395 درج شده است.
