صفحه اول تماس با ما RSS                     قالب وبلاگ
  
الفبا
گزارش ،یادداشت و گفتگو + عکس

 

علم حضرت ابوالفضل



چه در افغانستان و چه در ايران، افغان هاي شيعه تا شب هفتم محرم عزاداري و سينه زني خود را بي هيچ تفاوتي با ديگران برگزار مي كنند. سينه زني عزاداري از شب اول محرم تا شب سوم شهادت امام حسين (ع ) برگزار مي  شود. مداحان و واعظان كه همه از اهالي افغانستان هستند، نوحه خواني شب اول را با مقتل خواني مسلم بن عقيل آغاز مي كنند.

اما از شب هفتم محرم، عزاداري كمي تغيير مي كند. همين جا بايد بگويم كه هيچ كدام از دسته هاي عزاداري افاغنه علامت علمي مانند آنچه در دسته هاي ايراني هست ندارند. آنها در عوض علم يا بيرقي پرچم دارند كه به بيرق حضرت ابوالفضل (ع ) معروف است وكلا  سنتي نيكوتر و درست تر است.

افغان ها شب هفتم محرم را متعلق به حضرت ابوالفضل مي دانند و براي اين شب مراسم خاصي در نظر مي گيرند. شب هفتم محرم، بيرق حضرت ابوالفضل كه در طول سال در يك محل نگهداري شده است را آماده بردن به حسينيه مي كنند. هر هيات يك علم بردار يا بيرق دار دارد كه معمولا هيات  هم به نام آن علم بردار معروف مي شود، مثل هيات ناصر كاظم كه علم بردار آن ناصر كاظم است يا هيات سيدعظيم. شب هفتم محرم عده اي از بزرگان هيات به همراه علم بردار و چند مرد قوي هيكل به محل نگهداري بيرق كه در نزديكي حسينيه است، مي روند و آن را به حسينيه مي آورند. وقتي كه نوحه خوان هنگام خواندن نوحه به جايي مي رسد كه مشك آب و بيرق امام از دست حضرت ابوالفضل مي افتد و امام بيرق را از روي زمين برمي دارد، علم بردار و همراهانش علم را وارد حسينيه مي كنند. در اين لحظه جلوي پاي علم بردار گوسفند قرباني و همه با شدت گريه مي كنند. بعضي از عزاداران هم تلاش مي كنند تا دست خودشان را به پارچه بيرق برسانند. در همين حين جمعيت بلند مي خوانند: اين علم كيست كه بي صاحب است/ اين علم ماه بني هاشم است.

علم حضرت ابوالفضل، سومين روز شهادت امام در حسينيه مي ماند و غروب روز سوم كه هيات از حسينيه خارج مي شود، جلوي بيرق گوسفند مي كشند و بيرق را به محل نگهداري اش مي برند. افغان ها درآن محل كه معمولا خانه شخصي در نزديكي حسينيه است تا نيمه شب سينه مي زنند و مراسم عزاداري تمام مي شود، تا شب اربعين كه دوباره گرد هم مي آيند.

 

زنجيرهاي خونين

تا چند سال پيش رسم ديگري هم در هيات هاي مذهبي و عزاداري افاغنه اجرا مي شد. رسم اين بود كه در هيات هاي عزاداري از زنجيرهاي عادي براي زنجيرزني استفاده نمي كردند. آنها زنجيرهاي مخصوصي داشتند كه به چند رشته آن تيغه هاي چاقو وصل بود، تيغه هايي چند پهلو كه از هر طرف به پشت زنجيرزن مي خورد زخمي مي كرد.

مسوولان يكي از حسينيه هاي افغان ها در حسن آباد مي گويند كه اين زنجيرها را هر عزاداري نمي زد و فقط كساني كه به اين كار آشنا بودند و تجربه قبلي داشتند، آن را اجرا مي كردند. يكي از آنها مي گويد: اول 6 نفر زنجيرزن، 2 نفر 2 نفر روبه روي هم دوزانو مي نشستند و زنجير مي زدند. بعد وقتي يكي خسته مي شد، يك نفر ديگر جايگزين او مي شد، زنجير را از نفر اول مي گرفت و در سطل آبي فرو مي كرد و مي زد. پشت زنجيرزنان از ضربات چاقو زخم مي شد، اما صبح كه بيدار مي شدند، هيچ اثر از زخم شب قبل نبود. مي گويند از وقتي كه قمه زدن و زخم زدن به خود ممنوع شد، آنها هم اين زنجير زدن را كنار گذاشتند. بعد هم اضافه مي كنند آن موقع هم كه زنجير تيغ دار مي زدند، زنجيرزني را بيرون از مسجد و حسينيه انجام مي دادند، نه در حسينيه. اينكه حالا دسته يا هياتي از افغان ها اين مراسم را انجام مي دهند يا نه، معلوم نيست، اما گفته مي شود كه اين زنجيرها در مشهد ساخته مي شود.


تهران كجا، افغانستان كجا

مسوولان هيات هاي افاغنه مي گويند مراسمي كه آنها در تهران برگزار مي كنند، اصلا به پاي مراسم عزاداري در افغانستان نمي رسد: در افغانستان از شب اول محرم تا شب سوم شهادت غذاي نذري مي دهند. حلواي مخصوصي هم درست مي كنند كه فقط سينه زن ها مي خورند، اما در اينجا مخارج خيلي سنگين است و نمي شود اين كار را كرد. صندوقي مي گذاريم و هر كس به اندازه توانش كمك مي كند. يك شب قيمه و برنج مي دهيم و يك شب هم آبگوشت.

يكي ديگر از مراسم عزاداري افغانستان اين است كه هيات ها و دسته ها به شهرها يا حسينيه هاي اطراف مي روند و در آنجا هم سينه مي زنند. اين مراسم در تهران در شكل محدودتري انجام مي شود.

يكي ديگر از حاضران در حسينيه مي گويد، در افغانستان رسم بر اين است كه سينه زنان از يك ماه پيش از محرم سينه زني هماهنگ را تمرين مي كنند. در اين تمرين ها فقط كساني حاضر مي شوند كه تا حدودي آشنايي داشته باشند و نظم سينه زني را بر هم نزنند. بعد از اين تمرين ها سينه زن ها در روزهاي محرم، لباس هاي متحدالشكل سياهي مي پوشند كه پشت و جلوي آن باز است.


شب نهم

در افغانستان عزاداري روز نهم را عزاداري حضرت علي اصغر (ع ) مي دانند. در ايران هم عزاداران افغان در روز تاسوعا همين مراسم را اجرا مي كنند؛ به اين صورت كه يك روز قبل از تاسوعا عده اي از بزرگان در حالي كه در يك بشقاب نقل و شمع روشن گذاشته اند، دور هم گهواره اي درست مي كنند. آن روز هم نوحه خوان، نوحه علي اصغر را مي خواند. وقتي نوحه خوان به جايي مي رسد كه امام حسين (ع ) بدن بي جان علي اصغر را به داخل خيمه مي آورد و مي گويد گهواره او را بياوريد كه بخوابد، همان علم برداري كه بيرق حضرت ابوالفضل (ع )را داخل حسينيه آورده، گهواره علي اصغر را وارد حسينيه مي كند. اين مراسم را عزاداران افغان در تهران هم اجرا مي كنند. در افغانستان روز هشتم محرم هم به عزاداري براي بچه هاي مسلم بن عقيل اختصاص دارد.


چاپ شده در شماره 3641 روزنامه همشهری -  ۲۹ بهمن ۱۳۸۳

اسلایدر